Leiksvæði sem virka – fyrir börn og fullorðna

Leiksvæði eru aðallega fyrir börn til að ærslast og fá útrás fyrir hreyfiþörfina, en þau þurfa líka að virka fyrir fullorðna. Með útpældu skipulagi og hönnun geta þau hæglega orðið miðpunktur hverfis og staður þar sem börn og fullorðnir kynnast, æfa sig í samskiptum og búa til spennandi leiki og góðan vinskap. Þannig verður leiksvæðið staður þar sem fullorðnir stoppa og spjalla á meðan þeir fylgjast með börnunum skemmta sér í ærslafullum leik.

Hugmynd að leiksvæði þar sem skjól er fyrir fullorðna. Hönnun tekur mið af íslenskum efniviði og sögu.

Rými fyrir alla

Þegar leiksvæði eru vel hönnuð verða þau ekki bara staður til þess að gera úlfatímann auðveldari, heldur geta þau orðið hluti af daglegu lífi síðla dags, um helgar og í fríum. Stemningin verður létt, dvölin löng og leikurinn fjölbreyttur. Börnin fá rými til að vera skapandi og frjáls – og fullorðnir fá aðstöðu til að vera til staðar með yfirsýn og ró.

Til að þetta gerist þurfa hönnun, framkvæmd, notkun og viðhald að spila saman. Útfærslan þarf að endurspegla teikninguna og handverkið þarf að gera ráð fyrir álagi bæði frá veðri og börnum; í íslensku veðri, á venjulegum degi, með blauta vettlinga, vindkælingu og fullorðna sem þurfa einhvers staðar að setjast. Þar verða skjól og notagildi lykilatriði.

Meira en bara „tæki á gúmmímottu“

Leiksvæði eru fyrst og fremst fyrir börn, en þau eru líka rými þar sem fullorðnir dvelja. Foreldrar fylgjast með og kennarar leiðbeina. Starfsfólk þarf að geta staðið, setið, hreyft sig á milli svæða og haft yfirsýn – oft í týpísku íslensku skítaveðri. Þess vegna skiptir máli að leiksvæði séu meira en bara „tæki á gúmmímottu“. Þau þurfa að vera skipulagt rými þar sem börn geta leikið og fullorðnir „hangið“.

Gott leiksvæði býður upp á:

• Skýra staðsetningu fyrir foreldra og kennara.

• Gott aðgengi og flæði á milli mismunandi svæða.

• Yfirsýn yfir helstu svæði án þess að „vakta“ þurfi leikinn.

• Setsvæði sem eru raunverulega nothæf allt árið.

Ef þetta vantar verða leiksvæði fljótt óþægileg fyrir fullorðna sem standa gjarnan í roki og bleytu. Það leiðir til þess að dvalið er stutt og upplifun barna verður styttri og ómarkvissari. Þegar aðstaðan er góð lengist hins vegar dvölin og leikurinn fær að þróast á eigin forsendum.

Skjólið er málið

Íslenskt veður er hluti af daglegu lífi. Þess vegna þarf skjólmyndun að vera lykilþáttur í hönnun leiksvæðis frá fyrstu drögum – ekki sem lausn á vandamáli þegar framkvæmdum er lokið. Skjólmyndun snýst um að stýra helstu vindáttum og skapa stað þar sem fólk vill dvelja, spjalla og njóta þess að vera úti.

Skjól er myndað á ýmsan hátt; með veggjum, landmótun, gróðri og sérstaklega skýlum með þaki. Undir slíkum skýlum má koma fyrir þægilegum borðum, sætum og jafnvel hengirúmum. Markviss skjólmyndun á réttum stað er oft það sem skilur á milli leiksvæða sem eru notuð endrum og eins og þeirra sem fá daglega notkun.

Leiksvæði fyrir ferðamannastað. Hér eru góð svæði undir þaki og íslensk einkenni á leiksvæðinu.

Svæði undir þaki og íslensk stemmning

Eitt af því sem eykur notagildi leiksvæða eru svæði undir þaki. Þau þurfa ekki að vera stór eða flókin, heldur rétt staðsett með góðri yfirsýn og útihúsgögnum. Undir þakinu getur verið aðstaða fyrir foreldra og kennara, staður til að klæða börn í og úr útifötum og hvíldarstaður þegar veður breytir um ham. Í sumum tilfellum getur geislahitari í lofti lengt notkunartímann verulega þegar kalt er úti.

Leiksvæði þurfa heldur ekki að líta út eins og þau séu úr alþjóðlegum vörulista. Þau geta verið staðbundin og tengd íslenskri náttúru og menningu. Landmótun getur minnt á fjöll og tröll, og mannvirki geta tekið mið af torfkofum eða burstabæjum. Þegar leiksvæði tengist sögunni og umhverfinu örvar það ímyndunarafl barna og kveikir hugmyndir að nýjum „heimum“ í gegnum form, steina eða örnefni.

Samantekt: Staður sem fólk sækir í

Að lokum má segja að hönnun leiksvæða snúist um meira en bara uppsetningu tækja; hún snýst um að skapa líflegt og aðlaðandi almannarými. Með því að huga að þörfum fullorðinna fyrir skjól, setsvæði og yfirsýn, tryggjum við um leið að börnin fái meiri tíma til að dýpka leik sinn og þroska ímyndunaraflið. Þegar við tengjum hönnunina við íslenskan menningararf og náttúru, verður leiksvæðið ekki bara „róló“ í hverfinu, heldur staður sem börn tengja við, muna eftir og vilja sækja í aftur og aftur.

Heitur, kaldur og útisturta 2026

Heitur pottur hefur verið miðpunktur margra garða síðastliðna áratugi.

Greinilegt er að einkagarðurinn er alltaf að verða mikilvægari þegar kemur að heilsurækt. Síðustu áratugi hefur heiti potturinn gjarnan verið miðpunktur garðsins en nú eru margir aðrir, spennandi kostir að líta dagsins ljós. Einn af þeim er fullkomið úti-spa með heitum og köldum potti ásamt útisturtu. Við spáum því að þessi þrenning muni fá enn meira vægi í görðunum okkar á komandi ári. En hvað þarf að hafa í huga þegar kemur að hönnun og staðsetningu baðsvæðisins?

Staðsetning og gott flæði

Þessi heiti pottur er vel staðsettur við hlið sturtu með skiptiaðstöðu ásamt nægum svæðum til að setjast niður.

Við hönnun baðsvæðisins er lykilatriði að hugsa um notagildi, útlit og næði. Ef mögulegt er ætti að staðsetja pottana tiltölulega nálægt húsinu þannig að þeir séu aðgengilegir frá húsi og öðrum hlutum garðsins. Þá er mun auðveldara að hlaupa berfættur á milli pottanna og inn í hús, sérstaklega í íslenskri veðráttu. Þegar pottur er staðsettur nálægt húsi er algengt að honum sé valinn staður við suðurvegg en þar er sólin sterkust. Þetta getur verið góð staðsetning, sérstaklega með tilliti til vetrarsólar, en heitir pottar nýtast ekki síður á þeim árstíma. Staðsetningin má þó ekki vera á kostnað besta sólbaðssvæðisins. Ef plássið er af skornum skammti má hugsanlega staðsetja hann þar sem kvöldsólar nýtur enda margir sem nota heita pottinn helst á kvöldin.

Í þessum garði er kaldi potturinn staðsettur undir skyggni við gufubaðshús.

Fjarlægð frá húsi getur haft mikil áhrif á það hversu mikið pottasvæðið er notað. Ef pottarnir eru staðsettir nálægt útidyrum getur notkun orðið talsvert meiri. Ef pottur er nálægt húsi og þá sérstaklega þar sem gengið er inn í baðherbergi er notkun mun auðveldari. Þó hefur pottur sem er langt frá húsi þann kost að baðsvæðið er vel aðskilið frá húsinu og oft einnig öðrum dvalarsvæðum garðsins sem minnkar truflun vegna hávaða og vatnssulls.

Skjólið eftirsótta

Heitur og kaldur pottur í góðu skjóli bæði fyrir vindi og nágrönnum.

Gott er að velja stað sem nýtur góðs af birtu og yl sólarinnar en er jafnframt í skjóli frá ríkjandi vindáttum. Ef vindur næðir um heitan pott er hætta á yfirborðskælingu vatnsins og því óstöðugu hitastigi. Heiti potturinn þarf líka að vera í skjóli fyrir nágrönnum en flestir vilja að pottasvæðið sé vel lokað frá umhverfinu. Það getur komið fallega út að setja pergólur yfir pottasvæðið. Það getur einnig haft gagnlegan tilgang eins og að minnka sýn inn á þessi svæði. Með gróðurhúsaplasti á pergólunni myndast þak sem skýlir fyrir regni og snjó.

Hér eru pottarnir við hlið gufubaðshúss með útisturtu. Lítil pergóla minnkar innsýn auk þess sem hægt er að hengja í hana ljósaseríu.

Skjólgirðingar eða hár gróður geta skapað notalegt skjól en ef svæðinu er lokað með skjólveggjum þarf að gera ráð fyrir að þeir varpi skuggum og eru skuggarnir talsvert lengri að vetri en sumri. Á sumum svæðum er hins vegar möguleiki á fallegu útsýni frá pottasvæðinu og þá þarf að meta það hversu mikið má sjást inn og hversu mikið út.

Hér má njóta útsýnisins í góðu skjóli frá glerveggjum.

Hönnunarstraumar og efnisval

Hér tengjast allir þættir smekklega saman með efnis- og litavali.

Fallegast er að pottasvæðið og umhverfi þess sé í samræmi og spili smekklega saman í efnisvali og útliti. Til þess að samræmast byggingareglugerð þarf pottur að vera í minnst 40 cm hæð yfir göngusvæðinu í kring. Algengast er að útbúa trépall í að lágmarki þeirri hæð og fella báða pottana niður. Ef svæðið tengist setbekk þá er gjarnan notuð þægileg setuhæð t.d. 0,45 m. Þetta skapar samfellt og fallegt útlit. Best er að vegalengdin milli heita og kalda pottsins sé lítil til að ná hámarks áhrifum og að þægileg hringrás myndist sem styður við heilsufarslegan ávinning heitra og kaldra baða.

Lýsing og stemning

Lýsing sem veitir bæði öryggi og skemmtilegt yfirbragð.

Rétt staðsett lýsing er mikilvæg þegar skapa á stemningu en einnig veita öryggi. Hún eykur notagildi garðsins þegar dagarnir eru styttri og er mikilvæg til að tengja saman íbúðarrými og dvalarrými utandyra. Það skiptir máli að lýsing valdi ekki óþægindum, skeri ekki í augu og flæði ekki mikið inn á nærliggjandi svæði.

Hlýleg lýsing frá LED-borðum og ljósaseríu.

Stemningslýsing: Vel hönnuð lýsing á pallinum og í kringum pottana getur verið áhrifarík. Ljósastaurar, veggljós, innfelld LED ljós í pallinum eða jafnvel LED lýsing undir þrepum geta skapað einstaklega rómantíska og notalega stemningu á kvöldin.

Öryggislýsing: Gott er að ganga úr skugga um að tröppur og gangsvæði séu vel lýst til að koma í veg fyrir slys.

Bein lýsing: Gott er að geta slökkt á beinni lýsingu til að upplifa betur stjörnubjartan himinn og norðurljós.

Útisturta, þægindi og aðbúnaður

Hér er notaleg aðstaða í sturtugarði með pergólu og bekkjum.

Við hönnun pottasvæðisins er vinsælt að gera ráð fyrir sturtuaðstöðu og þá sérstaklega ef langt er í sturtu innandyra. Mörgum þykir hressandi og þægilegt að fara í sturtu utandyra og sumir nota hana nánast eingöngu yfir sumartímann. Auðvelt er að fella sturtuaðstöðu inn í hönnun garðsins og margar mismunandi útfærslur hafa fæðst á teikniborðinu, allt frá einföldum sturtuklefum til heilu sturtugarðanna með slökunaraðstöðu. Einhvers konar fatahengi eða búningsaðstaða er nauðsynleg og þá er svokölluð veðursylla mikið þarfaþing en hún ver fatahengið fyrir regni. Handklæðahaldarar eru nauðsynlegir nálægt pottunum og setusvæði eða bekkur þar sem hægt er að hvíla sig á milli eða eftir pottferðir auka þægindi og notagildi svæðisins.

Í umfjöllun um strauma og stefnur í garðhönnun 2026 fjölluðum við um ríkari áherslu á aukahluti og yfirbragð glæsileika í garðinum. Verður baðsvæðið lúxushornið í garðinum þínum?

Gróðurhús fyrir matarboð 2026

Gróður- eða garðhús hafa heldur betur slegið í gegn í garðateikningum undanfarið og allar líkur á að vinsældir þeirra muni aukast verulega árið 2026. Þessi hús bjóða upp á fjölbreytta möguleika í íslenskum görðum þar sem þau veita mikilvægt skjöl fyrir veðri og vindum og lengja sumarið í báða enda.

Hér er gengið úr gróðurhúsinu yfir á skemmtilegt svæði með útieldstæði.

Spennandi notkunarmöguleikar

Ekki er langt síðan að fólk tengdi gróðurhús nánast eingöngu við ræktun. Og svo sannarlega eru margir sem nýta þau aðeins eða að hluta til að rækta til dæmis matjurtir, sumarblóm eða ávaxtatré. Köld eða upphituð, stór eða smá, gróðurhús eru spennandi kostur og leið til aukinnar sjálfbærni fyrir fólk með græna fingur. Ef ætlunin er að láta húsið þjóna tvöföldum tilgangi, þ.e. til ræktunar- og sem samverustað, er ráðlegt að hafa gróðurhúsið það stórt að bæði sé pláss fyrir plöntur, borð og stóla.

Hinar miklu vinsældir gróðurhúsanna síðustu ár tengjast ekki eingöngu því mikla úrvali sem er nú í boði hér á landi heldur einnig því hversu margir hafa komið auga á þá fjölbreyttu notkunarmöguleika sem þau bjóða uppá. Gróðurhús henta einstaklega vel á Íslandi þar sem sumarið er stutt og allra veðra von en þar má njóta útiveru og birtu án þess að veðrið spilli fyrir. Með húsgögnum, upphitun, ljósum og öðrum þægindum, getur garðhúsið framlengt sumarið og boðið upp á margar góðar samverustundir.

Tenging húss og garðs

Í þessu gróðurhúsi myndast notaleg stemning með fallegum húsgögnum.

Í garðhönnun síðustu ára hefur verið áberandi tilhneyging að tengja saman heimili og garð þar sem innviðir hússins flæða út í umhverfið og stíll og efnisval heimilisins endurspeglast í hönnun garðsins. Samspil húss og garðs og skipting garðsins upp í herbergi með mismunandi tilgang er mikilvæg og þar kemur gróðurhúsið sterkt inn sem framlenging á húsinu. Hver vill ekki geta rölt með morgunkaffið út í hlýtt gróðurhús þar sem notalegur hægindastóll bíður og njóta þar morgunsins á meðan snjórinn fellur fyrir utan. Eða bjóða vinunum að spila úti í gróðurhúsi, hlusta á tónlist, taka yogaæfingu, lesa eða eiga notalega fjölskyldustund. Sumir nota gróðurhúsið sem auka borðstofu og halda þar matarboð og njóta þess að geta borðað úti í öllum veðrum. Og óvíða er betra að slaka á eftir annansaman dag í sínum eigin heimi og hlusta á vindinn.

Sumarfrí í gróðurhúsi

Gróðurhús og skjólgott svæði með innbyggðum bekkjum.

Veðrið á það til að spilla fyrir þegar njóta á sumarfrísins heima í garði en það verður ný upplifun með tilkomu garðhússins. Liggja má í gróðurhúsinu í sólbaði þótt vindurinn hvíni úti og hlusta á suðræna tónlist. Margir njóta þess að borða undir berum himni erlendis og þá fáu daga sem veður leyfir hér heima, en þarna er kominn frábær staður til að borða úti hvernig sem viðrar. Lautarferð með börnin út í gróðurhús með teppi og nesti er spennandi kostur fyrir smáfólkið og útheimtir ekki löng ferðalög og litlir fingur hafa gaman af því að aðstoða við að rækta tómata og fleira spennandi.

Staðsetning gróðurhússins

Hér spila gróðurhús og pergóla vel saman.

En hvar á að staðsetja gróðurhúsið? Er það aðallega hugsað til ræktunar eða er kostur að hafa það nálægt húsinu svo fljótlegt sé að skjótast á milli með veitingar í garðskálaveisluna? Á gróðurhúsið að vera hluti af pallinum eða hljóðlátt afdrep í horni garðsins? Útsýnið frá gróðurhúsinu er eitthvað sem þarf að hugsa um en það má gjarnan vera yfir gróðursælt svæði eða hafa fallega yfirsýn yfir náttúru eða borg. Staðsetningin getur einnig ráðist af stærð garðsins og því hvar pláss er að finna. Stundum hentar best að hafa gróðurhúsið áfast húsinu en gott er ef gróðurhúsið nýtur sólar allt árið um kring, sérstaklega ef helsti tilgangurinn er ræktun. Heppilegt er að láta framhliðina snúa í suður eða vestur þannig að sólar njóti sem mest við innganginn en svæðið fyrir framan gróðurhúsið getur nýst sem sólpallur eða vinnusvæði með umpottunaraðstöðu og upphækkuðum ræktunarkössum. Gróðurhúsið sjálft má líka nota til þess að mynda skjól í garðinum í samspili við skjólveggi og önnur mannvirki.

Horft innan úr gróðurhúsi út á flísalagt dvalarsvæði.

Gróður- eða garðhús er heillandi kostur í garðinum sem nýtist á margvíslegan hátt. Í hugmyndaleit er sniðugt að nýta vefsíður eins og Pinterest en þar má sjá hvernig fólk hefur innréttað og skapað sinn eigin heim í gróðurhúsinu. Leyfðu hugmyndafluginu að ráða og nýttu þér þennan spennandi valkost til að stækka heimilið þitt og njóta þess að eiga stundir utandyra í öllum veðrum!