Leiksvæði sem virka – fyrir börn og fullorðna

Leiksvæði eru aðallega fyrir börn til að ærslast og fá útrás fyrir hreyfiþörfina, en þau þurfa líka að virka fyrir fullorðna. Með útpældu skipulagi og hönnun geta þau hæglega orðið miðpunktur hverfis og staður þar sem börn og fullorðnir kynnast, æfa sig í samskiptum og búa til spennandi leiki og góðan vinskap. Þannig verður leiksvæðið staður þar sem fullorðnir stoppa og spjalla á meðan þeir fylgjast með börnunum skemmta sér í ærslafullum leik.

Hugmynd að leiksvæði þar sem skjól er fyrir fullorðna. Hönnun tekur mið af íslenskum efniviði og sögu.

Rými fyrir alla

Þegar leiksvæði eru vel hönnuð verða þau ekki bara staður til þess að gera úlfatímann auðveldari, heldur geta þau orðið hluti af daglegu lífi síðla dags, um helgar og í fríum. Stemningin verður létt, dvölin löng og leikurinn fjölbreyttur. Börnin fá rými til að vera skapandi og frjáls – og fullorðnir fá aðstöðu til að vera til staðar með yfirsýn og ró.

Til að þetta gerist þurfa hönnun, framkvæmd, notkun og viðhald að spila saman. Útfærslan þarf að endurspegla teikninguna og handverkið þarf að gera ráð fyrir álagi bæði frá veðri og börnum; í íslensku veðri, á venjulegum degi, með blauta vettlinga, vindkælingu og fullorðna sem þurfa einhvers staðar að setjast. Þar verða skjól og notagildi lykilatriði.

Meira en bara „tæki á gúmmímottu“

Leiksvæði eru fyrst og fremst fyrir börn, en þau eru líka rými þar sem fullorðnir dvelja. Foreldrar fylgjast með og kennarar leiðbeina. Starfsfólk þarf að geta staðið, setið, hreyft sig á milli svæða og haft yfirsýn – oft í týpísku íslensku skítaveðri. Þess vegna skiptir máli að leiksvæði séu meira en bara „tæki á gúmmímottu“. Þau þurfa að vera skipulagt rými þar sem börn geta leikið og fullorðnir „hangið“.

Gott leiksvæði býður upp á:

• Skýra staðsetningu fyrir foreldra og kennara.

• Gott aðgengi og flæði á milli mismunandi svæða.

• Yfirsýn yfir helstu svæði án þess að „vakta“ þurfi leikinn.

• Setsvæði sem eru raunverulega nothæf allt árið.

Ef þetta vantar verða leiksvæði fljótt óþægileg fyrir fullorðna sem standa gjarnan í roki og bleytu. Það leiðir til þess að dvalið er stutt og upplifun barna verður styttri og ómarkvissari. Þegar aðstaðan er góð lengist hins vegar dvölin og leikurinn fær að þróast á eigin forsendum.

Skjólið er málið

Íslenskt veður er hluti af daglegu lífi. Þess vegna þarf skjólmyndun að vera lykilþáttur í hönnun leiksvæðis frá fyrstu drögum – ekki sem lausn á vandamáli þegar framkvæmdum er lokið. Skjólmyndun snýst um að stýra helstu vindáttum og skapa stað þar sem fólk vill dvelja, spjalla og njóta þess að vera úti.

Skjól er myndað á ýmsan hátt; með veggjum, landmótun, gróðri og sérstaklega skýlum með þaki. Undir slíkum skýlum má koma fyrir þægilegum borðum, sætum og jafnvel hengirúmum. Markviss skjólmyndun á réttum stað er oft það sem skilur á milli leiksvæða sem eru notuð endrum og eins og þeirra sem fá daglega notkun.

Leiksvæði fyrir ferðamannastað. Hér eru góð svæði undir þaki og íslensk einkenni á leiksvæðinu.

Svæði undir þaki og íslensk stemmning

Eitt af því sem eykur notagildi leiksvæða eru svæði undir þaki. Þau þurfa ekki að vera stór eða flókin, heldur rétt staðsett með góðri yfirsýn og útihúsgögnum. Undir þakinu getur verið aðstaða fyrir foreldra og kennara, staður til að klæða börn í og úr útifötum og hvíldarstaður þegar veður breytir um ham. Í sumum tilfellum getur geislahitari í lofti lengt notkunartímann verulega þegar kalt er úti.

Leiksvæði þurfa heldur ekki að líta út eins og þau séu úr alþjóðlegum vörulista. Þau geta verið staðbundin og tengd íslenskri náttúru og menningu. Landmótun getur minnt á fjöll og tröll, og mannvirki geta tekið mið af torfkofum eða burstabæjum. Þegar leiksvæði tengist sögunni og umhverfinu örvar það ímyndunarafl barna og kveikir hugmyndir að nýjum „heimum“ í gegnum form, steina eða örnefni.

Samantekt: Staður sem fólk sækir í

Að lokum má segja að hönnun leiksvæða snúist um meira en bara uppsetningu tækja; hún snýst um að skapa líflegt og aðlaðandi almannarými. Með því að huga að þörfum fullorðinna fyrir skjól, setsvæði og yfirsýn, tryggjum við um leið að börnin fái meiri tíma til að dýpka leik sinn og þroska ímyndunaraflið. Þegar við tengjum hönnunina við íslenskan menningararf og náttúru, verður leiksvæðið ekki bara „róló“ í hverfinu, heldur staður sem börn tengja við, muna eftir og vilja sækja í aftur og aftur.