Hvað kostar garður?

Hvað kostar garður og hvað kostar að teikna hann? Þetta eru gjarnan fyrstu spurningar húseiganda þegar draumar um fallegan garð byrja að kvikna. Sumir hafa þetta sem sitt fyrsta verkefni þegar flutt er í nýtt hús en flestir áætla sér nokkur ár í verkefnið. Þegar þetta er unnið eitt skref í einu verður sársaukinn kannski minni en það er þó gott að gera sér grein fyrir heildarkostnaðinum í upphafi. Áður en teikning og verkáætlun hafa verið gerðar eru margir óvissuþættir, en þar sem flestir verkþættir eru þekktar stærðir má auðveldlega gera sér grein fyrir kostnaði um leið og magn og umfang liggur fyrir. Hellulagnir, pallasmíði og graslagning eru verk sem verktakar vinna í hverju verkefni á fætur öðru og því ekki erfitt að áætla einingaverð og þar með heildarverð. Verðin sem birtast hér að neðan eru fengin eftir nokkur símtöl við vandaða verktaka og endurspegla þau verð sem eru í gangi vorið og sumarið 2022. Verð geta þó rokkað um allt að 30% eftir árstíðum og eru einnig fljót að hækka ef valin eru dýrari efni eða búnaður. Það hefur reynst hagkvæmt að semja við verktaka með um hálfsárs fyrirvara og ég hef oft sagt að það sé gott að vera í bandi í febrúar þegar jólavísareikningurinn er að detta inn á heimabankann.

Aðstæður misjafnar

Þó einingaverðin hér að neðan eigi oftast vel við geta aðstæður á staðnum orðið til þess að verkefnið verður dýrara. Það eru ýmsir óvissuþættir sem geta spila inn í, sérstaklega þegar um er að ræða gróinn garð í gömlu hverfi eða garð sem er í fjarlægð frá venjulegu vinnusvæði verktakans. Það getur verið miserfitt að koma vélum inn í garðinn, svo er stundum óvissa um hvað sé undir yfirborðinu og þá hversu mikinn jarðveg þurfi að skipta um. Í þessum pistli verður skoðaður kostnaður fyrir hefðbundinn nýjan garð með litlum landhalla og ekki tekið tillit til flókinna aðstæðna.

Stærstu liðirnir eru verandir og innkeyrslur

Það sem telur yfirleitt mest þegar verið er að útbúa garð eru stærðir yfirborðs. Þá skiptir máli hvort innkeyrslan sé fimmtíu fermetrar eða hundrað og hvort pallurinn nái yfir hluta baklóðar eða hana alla. Síðan koma skjólveggir og stoðveggir en hver lengdarmeter telur. Heiti potturinn er oftast ómissandi og svo hefur færst í aukanna að útbúin sé geymsla, gufubað eða útieldhús í garðinum. Það er líka mjög auðvelt að missa sig í lýsingunni enda er hún gjarnan það sem setur einn mestan svip á garðinn.

Hér á eftir fer listi yfir algengar framkvæmdir í görðum og algeng einingaverð. Öll verð gera ráð fyrir efni, vinnu og öllum sköttum (vsk) og gjöldum:

• Hellulögn (með sögun og kantstuðningi) kr. 30.000 - 37.000 p/m2

• Flísahellur (20 mm með 4 mm polyfúgu) kr. 40.000 - 48.000 p/m2

• Flísahellur fyrir bílaplan (30 mm með 4 mm polyfúgu) kr. 45.000 - 55.000 p/m2

• Snjóbræðsla undir hellulögn (með tengingu en ekki grindarbúnaði) kr. 5.000 - 7.500 p/m2

• Jarðvegsskipti (drulla út og grús inn) 12.000 – 20.000 p/m2 (oft unnið í tímavinnu vegna óvissuþátta)

• Trépallur klæddur furuborðum kr. 40.000 – 45.000 p/m2

• Trépallur klæddur lerkiborðum kr. 43.000 – 49.000 p/m2

• Trépallur klæddur Thermowood (Byko) kr. 57.000 – 65.000 p/m2

• Trépallur klæddur harðviði kr. 85.000 – 110.000 p/m2

• Flísahellur með trépallaáferð (20 mm með 4 mm polyfúgu) kr. 45.000 - 55.000 p/m2

• Skjólveggur klæddur furu beggja vegna kr. 40.000 – 46.000 p/m2

• Skjólveggur klæddur lerki beggja vegna kr. 44.000 – 50.000 p/m2

• Skjólveggur klæddur Thermowood beggja vegna kr. 60.000 – 70.000 p/m2

• Skjólveggur klæddur harðviði beggja vegna kr. 110.000 – 140.000 p/m2

• Steyptir veggir, frístandandi (ómúraður með sökkli) kr. 115.000 – 130.000 p/m2

• Hlaðinn veggur ómúraður (þykkt 17 cm) kr. 75.000 – 90.000 p/m2

• Hlaðinn veggur með sléttum múr (þykkt 18-20 cm) kr. 95.000 – 105.000 p/m2

• Veggir úr náttúrugrjóti (td. grágrýti) kr. 200.000 – 230.000 p/m2

• Steyptir veggir, stoðveggir (allt að 2 m hæð) kr. 95.000 - 120.000 p/m2

• Stoðveggur úr sprengdu grjóti eða hrauni kr. 60.000 – 80.000 p/m2

• Hlaðinn veggur úr minni hleðslusteinum (t.d. Boston antik eða Mega Smart) kr. 95.000 – 110.000 p/m2

• Hlaðinn stoðveggur (t.d. Recon eða Magnum) 100.000 – 120.000 p/m2

• Moldarbeð með góðri mold og þakið runnum kr. 18.000 – 35.000 p/m2

• Grasþökur (með undirvinnu) kr. 5.500 – 7.000 p/m2

• Heitur pottur með frágangi og tengingum kr. 1.500.000 – 2.200.000

• Smáhýsi 10 m2 (óeinangrað) kr. 2.200.000 – 3.000.000

• Smáhýsi með gufubaði, einangrað með vængjahurðum 15 m2 kr. 4.000.000 – 5.500.000

Nokkur verðdæmi:

Einfaldur raðhúsagarður

Í þessu verðdæmi erum við með 450 m2 raðhúsagarð með húsi sem er um 100 m2 að grunnfleti. Þetta er einfaldur raðhúsagarður með flestu sem til þarf en hér er kostnaði haldið niðri með hagkvæmum efnum og hóflegum svæðum. Þó er gert ráð fyrir að öll vinna sé aðkeypt og jarðvegsvinna sé hófleg.

• Innkeyrsla 60 m2 – kr. 1.6500.000

• Trépallur 50 m2 – kr. 1.540.000

• Stígar um garðinn 10 m2 – kr. 275.000

• Runnabeð 70 m2 – kr. 1.650.000

• Gras 120 m2 – kr. 781.000

• Skjólgirðing 10 m (hæð 1,8 m) – kr. 715.000

• Heitur pottur og frágangur – kr. 1.650.000

• Geymsluskápar á girðingar 5 m2 – kr. 385.000

• Fastir bekkir 10 m – kr. 495.000

• Lýsing 10 ljós – kr. 770.000

• Garðateikning áætlað verð 510.000 kr án vsk

Raðhúsagarður gæti því kostað 10.897.400 kr m vsk.

Lítill einbýlishúsagarður

Í þessu dæmi erum við með 700 m2 garð með húsi sem er um 150 m2 að grunnfleti. Þetta er hefðbundin „lítil“ einbýlishúsalóð. Efni eru í hagkvæmari kantinum en þó er gert ráð fyrir lerki á pallinn og smá nuddbúnaði í heita pottinn. Auðvitað má ná kostnaði niður ef húseigendur vinna einhvern hluta sjálfir og einnig ef farin er hóflegri leið í stærð yfirborða. Helmingi minni pallur myndi t.d. lækka verðið um milljón.

• Innkeyrsla 100 m2 – kr. 2.750.000

• Trépallur með lerki 80 m2 – kr. 3.300.000

• Stígar um garðinn 30 m2 – kr. 825.000

• Runnabeð 120 m2 – kr. 2.860.000

• Gras 200 m2 – kr. 880.000

• Skjólgirðing 30 m (hæð 1,8 m) – kr. 2.090.000

• Heitur pottur og frágangur – kr. 1.650.000

• Einangrað geymsluhús eða gróðurhús allt að 15 m2 – kr. 2.750.000

• Fastir bekkir 10 m – kr. 495.000

• Lýsing 20 ljós – kr. 1.320.000

• Garðateikning áætlað verð (skref 1-2, gróður og lýsing) – kr. 920.000 kr án vsk

Heildarkostnaður við 700 m2 lóð m vsk gæti því verið um 19,9 milljónir.

Einbýlishúsalóð með öllu

Í þessu dæmi erum við með 1100 m2 lóð með húsi (á tveimur hæðum) með 200 m2 grunnfleti og einhverjum halla innan lóðar. Í þessari lóð er vandað til verks. Garðurinn er útfærður með vönduðum efnum eins og grágrýti, harðviði og steyptum veggjum. Innkeyrsla og pallur eru stór og myndarleg og gert er ráð fyrir bæði flottu gufubaði og útieldhúsi.

• Innkeyrsla og aðrar hellulagnir 150 m2 – kr. 4.180.000

• Trépallur úr harðviði 100 m2 – kr. 9.350.000

• Útiflísar/flísahellur 100 m2 - kr. 3.300.000

• Runnabeð 300 m2 – kr. 5.500.000

• Gras 200 m2 – kr. 990.000

• Frístandandi veggur úr grágrýti 20 m2 – kr. 3.520.000

• Steyptir stoðveggir 70 m2 – kr. 6.600.000

• Heitur pottur og frágangur – kr. 2.200.000

• Geymsluhús 15 m2 – kr. 1.650.000

• Gufubaðshús 15 m2 – kr. 3.850.000

• Útieldhús – kr. 2.750.000

• Lýsing 50 ljós – kr. 3.300.000

• Garðateikning og sérteikningar áætlað verð – kr. 1.650.000 kr án vsk

Kostnaður við þennan garð gæti verið kr. 48.840.000

Svo má ekki gleyma húsgögnum og grilli

Til þess að klára garðinn þarf svo að koma fyrir garðhúsgögnum, eitthvað af blómapottum og vönduðu grilli. Ekki er úr vegi að taka frá eina til þrjár milljónir fyrir þessu. Þó má auðvitað kaupa þetta í rólegheitunum eftir að garðurinn er tilbúinn eða jafnvel finna notuð húsgögn á Blandinu og gera þau upp.

En eins og kemur fram í byrjun þá eru verð og gæði garðframkvæmda mjög misjöfn. Verðið er yfirleitt hæst á vorin, sérstaklega ef veðrið hefur verið hlýtt og bjart. Eins getur verð breyst með gengi og aðstæðum á byggingamarkaði.

Takk fyrir að lesa bloggið mitt - hlakka til að heyra í ykkur,

Björn Jóhannsson landslagsarkitekt hjá Urban Beat

Hvað er pergóla?

Glæsileg pergóla í nútímalegum stíl

Pergóla er mannvirki reist úr staurum og láréttum sperrum. Segja má að hún sé eins konar opið þak. Aðaltilgangur pergólunnar er að skapa tiltekinn stíl og mynda ákveðna stemningu innan garðsins. Hlutverk hennar getur verið margvíslegt en algengast er að nota pergólu til að mynda skugga, brjóta vind eða skerma fyrir forvitnum augum. Pergólur eru algeng sjón erlendis en þær urðu fyrst þekktar á Íslandi þegar Stanislas Bohic fór að hanna hér íburðarmikla garða með þéttum gróðri.

Hér ræða Björn og Sjöfn Þórðar um kosti þess að hafa pergólu í garðinum

Tilgangur pergólunnar

Pergólur eru notaðar til að skapa rými og erlendis gjarnan til að búa til skugga. Þetta eru þægileg svæði með eins konar þaki og því verður tilfinningin eins og maður sé í herbergi eða stofu. Við ákveðnar aðstæður er hægt að nota pergólu til að mynda skjól og eins má hengja ýmislegt í hana eins og seríur og hitara. Það má setja þak yfir hluta hennar og velja henni staðsetningu eftir því sem best hentar t.d. yfir heitan pott.

Hvar er best að staðsetja pergóluna?

Þegar pergólu er valinn staður er algengt að staðsetja hana beint upp við íbúðarhúsið og er þá hægt að ganga beint út úr húsinu og undir pergóluna. Mér finnst sem hönnuði mjög skemmtilegt að velja pergólu þannig stað að kvöldsólin nái að skína undir hana og grípa þannig síðustu sólargeislana áður en kveikt er á ljósaseríunni.

Það getur komið fallega út að setja pergólur yfir skilgreind svæði í garðinum eins og heitan pott eða „borðstofuna“. Það getur einnig haft gagnlegan tilgang einsog að minnka sýn inn á þessi svæði.

Pergóla sem skjólgjafi

Við ákveðnar aðstæður er hægt að nota pergólu til að mynda skjól en einungis sem stuðningur við húsvegg, áfastan skjólvegg eða gróður. Pergólan ein og sér myndar ekki skjól fyrir veðri og vindum. Setja má þak yfir hluta hennar og þá er algengt að nota plexigler eða plastbáru sem bæði eru mjög létt efni.

Vegleg pergóla meðfram húsi, segldúkur í þaki myndar gott skjól

Skuggamyndun yfir heitasta tímann

Kósí á bekknum í kvöldsólinni í skjóli pergólu

Erlendis má gjarnan sjá fólk sitja í skugga undir pergólu og í mörgum löndum Evrópu er algengt að setja pergólur upp á leiksvæðum til að mynda skugga eða hálfskugga yfir heitasta tímann. Hér á landi má hugsa sér að nýta pergólu til að ná sér í skuggsælan stað seinnipartinn á sólríkum dögum, lesa í bók eða slappa af. Það er gert með því að snúa bitunum á þann veg að skuggi myndist á ákveðnum tímum dags.

Suðræn stemning í garðinum

Erlendis er algengt að sjá pergólur þaktar gróðri og mynda þannig jafnvel gróðurgöng. Rómantískar, ítalskar villur koma þar sterkt upp í hugann. Þá eru sperrur og bitar yfir gangveginum sem gróðurinn getur leitað eftir eða krækt sér í. Hér á landi eru það klifurplöntur eins og skógartoppur sem sjá má fyrir sér í þessu hlutverki. Hægt er að setja grindur á hlið pergólunnar og búa þannig til tækifæri fyrir plönturnar til að vaxa upp eftir og jafnvel yfir pergóluna.

Hér eru snúrur eða vírar á einni hlið pergólunnar fyrir klifurjurtir

Pergólan í garðinum bíður upp á alls kyns lausnir fyrir þá sem hafa gaman af að skreyta og skapa stemningu í garðinum. Ef garðveisla er í uppsiglingu getur svæðið undir pergólunni verið miðpunktur, það má hengja ýmislegt í hana eins og seríur og hitara. Svo má líka hugsa sér að hengja blómapotta með hengiplöntum og annað skraut í þær. Þannig getur pergólan myndað suðræna stemningu, lengt íverustundirnar í garðinum og nýst bæði til afslöppunar og partíhalda.

Skyggt á innsýn

Horft út um glugga nágranna og eins og sjá má skyggir pergólan á útsýni yfir heita pottinn

Það getur verið góð lausn að nota pergólu til að skerma fyrir innsýn í garðinn. Þar sem mögulegt er að horfa ofan í garðinn, t.d. frá nágranna á efri hæðum, getur pergólan spilað lykilhlutverk við að brjóta sjónlínur frá þessum gluggum eða svölum. Sem dæmi þá nýtur heitur pottur sem blasir við frá gluggum efri hæðar góðs af því að reist sé yfir hann pergóla. Ekki er þá lengur hægt að horfa niður í pottinn en áfram er útsýni upp í stjörnubjartan himininn.

Takk fyrir að lesa og njótið góðu stundanna í garðinum :-)

Skjól í görðum

Ég segi stundum að ég sé móðursjúkur þegar kemur að skjólmyndun í görðum. Þetta er gjarnan það fyrsta sem ég skoða þegar ég er að kíkja á nýtt verkefni; hvar sólin skín á mismunandi tímum dags og hvernig hægt er að mynda skjól á þessum svæðum.

Ef ekki er hægt að auka skjólið með góðri hönnun myndi ég ráðleggja íbúunum að flytja og finna hús á skjólbetri stað.

Ísland er eitt vindasamasta land heims. Logn er því veður sem varir stutt og öll sólbaðsiðkun háð því að finna eða skapa skjólgóða staði. Þessir staðir þurfa líka að snúa þannig að sólin eigi gott með að skína á þá. Þannig er það samspil skjólmyndunar og sólargangs sem skiptir mestu máli fyrir útivistariðkun á sólardögum.

Á hverju landssvæði eru svokallaðar ríkjandi vindáttir. Þetta eru áttir sem vindurinn blæs oftast úr. Ríkjandi vindáttir geta verið mismunandi eftir árstíðum og einnig eftir tíma dags. Sumum vindáttum fylgir gjarnan rigning eða væta en öðrum þurrt og bjart veður. Þetta er breytilegt eftir landshlutum og eftir því hver afstaða fjalla er. Þannig hefur til dæmis Esjan þau áhrif að þegar norðaustanátt er yfir landinu geta verið austan, norðaustan, norðan eða norðvestan áttir allt eftir því hvar á höfuðborgarsvæðinu maður er staddur. Á suðvesturhorni landsins er algengasta áttin suðaustlæg. Þetta er jafnframt ein vætusamasta áttin. Önnur mjög algeng átt er norðlæg og norðaustlæg. Þessum norðlægu áttum fylgir yfirleitt bjart veður og sólskin. Þess vegna er mikilvægt þegar verið er að hanna útivistarsvæði í garðinum að skýla fyrir þessum áttum því útivistin er skemmtilegust í björtu og þurru veðri.

Annar fylgifiskur staðbundinna vindátta eru trekkir milli húsa en baráttan við þá getur verið erfið. Einn mikilvægasti skjólgjafinn í venjulegum garði er íbúðarhúsið sjálft. Lögun þess og hvernig það er staðsett á lóðinni geta orðið til þess að mynda mjög gott skjól eitt og sér. Þannig eru skot sem snúa í suðaustur heit á morgnanna og skot sem snúa í suðvestur heit seinnipart dags og á kvöldin. Af þessum völdum geta óvæntir staðir við húsið verið mjög skjól- og sólríkir og þess vegna nýst ýmist til að drekka morgunkaffið eða fá sér miðnæturkokteilinn.

Hús geta magnað upp vind

Það eru einnig til dæmi þess að í ákveðnum vindáttum magni afstaða og staðsetning hússins upp trekki. Þegar þetta gerist þarf að skoða þessa staði vel og athuga hvort hægt sé að beina trekknum frá setu- og sólbaðssvæðum.

Vindar ofan af þaki

Það sem er erfiðast að eiga við er þegar vindar blása ofan af þaki, en þá getur lega skjólveggja jafnvel magnað upp áhrif vindanna. Besta leiðin til þess að nýta það skjól sem húsið myndar er að nota skjólveggi sem beina vindinum utar í garðinn og gera það að verkum að skjólsvæðin við húsið verða stærri. Skjólveggirnir eru ýmist gerðir úr timbri, steypu eða þá hlaðnir. Í mörgum tilfellum er einnig hægt að notast við gróður eða hæðir og hóla.

Skjólmyndun með tréveggjum

Pottasvæði sem nýtur skjóls frá skjólgirðingu og pergólu

Það fyrsta sem þarf að hafa í huga þegar verið er að mynda skjól er hvernig vindur hagar sér. Það skiptir miklu máli að átta sig á því að við skrúfum ekki fyrir vindinn með því að setja upp skjól heldur erum við að beina vindinum annað. Ef settur er upp veggur þvert á vindstefnuna þá erum við ekki að stoppa vindinn því loftið í vindinum verður alltaf að fara eitthvert. Vindur lyftir sér yfir vegginn og smýgur einnig framhjá honum. Þannig myndast skjólsvæði hlémegin við vegginn. Vindurinn hverfur ekki heldur þrýstir hann sér yfir vegginn og myndar skjólsvæði hlémegin við hann en að sama skapi er trekkurinn mjög sterkur efst á veggnum þar sem hann er að þrýsta sér yfir. Ef skjólveggir eru reistir án þess að hugsa áhrif þeirra til enda er alltaf hætta á að í sumum áttum verði til hvirflar. Þannig getur td. skjólveggur hlémegin við hús tekið á móti vindi frá þakinu og beint honum inn á dvalarsvæðið.

Reglur um skjólveggi

Um staðsetningu og hæðir skjólveggja gilda ákveðnar reglur. Ef veggirnir eiga verða hærri en 180 cm þá þarf að sækja um leyfi til byggingarfulltrúa. Að sama skapi þarf veggur sem er í þessari hámarkshæð að vera sem nemur hæðinni (í þessu tilfelli 180 cm) fyrir innan lóðamörk.

Skjólmyndun með trjá- og runnagróðri

Hér hjálpar þéttur gróðurinn til við að mynda skjól í garðinum

Þegar verið er að nota gróður til þess að mynda skjól þá er yfirleitt verið að hugsa til lengri tími. Það þarf líka að spá í hvort verið sé að fá skjól allt árið eða bara yfir sumarið. Fljótlegasta leiðin til þess að fá skjól er að nota skógarplöntur eins og öl, víði eða birki en margar þeirra geta náð 1,5 – 2 m á 5 –10 árum. Þar sem plássið er nóg og möguleiki á því að bíða eftir að trén vaxi getur verið upplagt að nota sitkagreni eða blágreni. Þannig næst skjól allan ársins hring þar sem grenið heldur barrinu yfir vetrartímann.

Skjólmyndun með hæðum og hólum

Hæðir, hólar, brekkur, gjótur og lautir eru oft skjólsælir staðir í íslenskri náttúru. Það er því upplagt að líkja eftir þessum aðstæðum í görðum til þess að skapa skjól fyrir útivistarsvæði fjölskyldunnar. Það má einnig nota þessa aðferð til að mynda skjól fyrir gróður og hraða þannig vexti hans. Það er gömul hefð fyrir því að gera skeifu úr jarðvegi til að mynda skjól. Þetta er áberandi við marga af eldri sumarhúsum landsmanna. Þá hefur jarðvegi verið rutt upp í 1-2 m háan ílangan, skeifulaga grasþakinn hól en slíkir hólar eru oft nefndir manir. Hóllinn er þannig í laginu að þægilegt er að leggjast í grasbrekkuna í innanverðri skeifunni. Algengast er að þessar skeifur snúi mót suðri eða suðvestri þannig að sólin skíni vel á þær en veiti jafnframt skjól fyrir öllum norðlægum áttum. Til þess að auka skjólið jafnvel enn meira er hægt að lækka svæðið skjólmegin manarinnar og útbúa þannig laut.

Þó aðalbaráttan snúist um að búa til skjól er það vel þess virði að velta því fyrir sér til hvers eigi að nýta vindasamari hluta garðsins, t.d. þá staði sem vindur hefur magnast vegna staðsetninga skjólveggja. Slíkur staður er upplagður fyrir þvottasnúrur því góður blástur er ómissandi til þess að þvotturinn þorni sem fyrst. Það er einnig hægt að setja upp litlar vindmyllur til skrauts á þessa staði eða jafnvel vindhörpur sem mynda þýða tóna þegar vindurinn leikur um þær.

Takk fyrir að lesa :-)