Hvernig er útieldhúsið skipulagt?

Það kannast allir við það hvernig besta partýið á það til að myndast inni í eldhúsi, hvort sem veislan var skipulögð í kringum máltíð eða ekki. Að borða kvöldmat utandyra er eitthvað sem við gerum ekki oft hér á landi en það er ákveðin upplifun, útlandafílingur, sem fylgir því. Hvernig væri að sameina þetta tvennt og halda einstakt útieldhúspartý?

Hér skoða Björn og Sjöfn Þórðar fallegt útieldhús með glæsilegu útsýni

Útieldhúspartý - ógleymanleg kvöldstund.

Með fullbúnu útieldhúsi er það og svo ótalmargt fleira mögulegt. Ímyndaðu þér frídag um sumar, einn af þessum dögum þar sem sólin skín og sólbaðssvæðið í garðinum er í notkun allan daginn. Þegar kvöldmatartíminn nálgast tímir enginn að fara inn enda sólin ennþá hátt á lofti. Þú ert búinn að bjóða fólki í mat en sem betur fer þarf enginn að fórna sér í það að standa einn inni að elda meðan hinir hafa það áfram gott á pallinum. Þegar gestirnir mæta tekur ilmur af grillmat á móti þeim og þeir fá sér sæti í kringum grillið. Þeir fá jafnvel aðeins að narta og smakka á forréttunum jafnóðum og þeir eru tilbúnir. Humar, rækjur, ýmiskonar grænmeti og smáréttir hverfa eins hratt og þeir birtast. Aðalrétturinn, lambasteikin, er búin að malla á lægsta hita inni í ofni í allan dag. Eftir forréttinn er gestunum boðið að setjast inn í borðstofu og gæða sér á hægelduðu kjötinu. Þegar allir eru saddir færist partýið aftur út í garð þar sem boðið er upp á kaldan bjór úr kælinum sem er innbyggður í útieldhúsið. Grillaðir bananar með súkkulaði eru líka í boði fyrir þá sem enn hafa pláss fyrir mat. Kveikt er á hitalömpunum og svo er setið úti og spjallað langt fram á kvöld.

Skemmtilegt útieldhús undir skyggni sem tengist við pergólu

Hvar er best að staðsetja útieldhús?

Hvort sem útieldhúsið er uppi í sumarbústað eða í garðinum heima þá er lykilatriði að það sé staðsett í skjóli fyrir regni og vindum, til dæmis undir skyggni. Sé vel að því staðið er mögulegt að elda og borða úti sama hvernig viðrar, jafnvel allt árið um kring. Best er að útieldhúsið snúi mót vestri til þess að kvöldsólin nái að skína undir skyggnið. Tenging við og fjarlægð frá húsi skiptir líka miklu máli. Sé hægt að hafa útieldhúsið beint við hliðina á því sem er innandyra þá er það mikill kostur, að minnsta kosti er heppilegt ef stutt er þar á milli. Það er betra að stutt sé í ísskáp og borðstofu, sérstaklega ef partýið á að færast inn og út á þægilegan hátt. Við hönnun útieldhúss þarf að gera ráð fyrir svæði til þess að undirbúa matinn, elda hann, bera hann fram og aðstöðu til þess að þrífa eftir á.

Matjurtagarðurinn ætti líka að vera nálægt útieldhúsinu. Það á að vera stutt að fara til að ná í heimaræktaða grænmetið sem á að grilla, það gerist ekki meira lókal. Það er ekki bara hentugt að hafa kryddjurtirnar nálægt, þær geta líka verið falleg skreyting fyrir útieldhúsið.

Útieldhús með vinnuborði og föstum bekk

Gasalega flott kolagrill

Margir Íslendingar eru með grill úti á palli en það er algengt að það vanti vinnuborð. Væri aðstaðan betri þá fengi grillið sennilega meiri notkun. Það er ekki alveg sama stemningin í matarboðinu ef gestgjafinn þarf að hoppa út til að grilla steikina á meðan gestirnir eru inni. Í útieldhúsi geta allir hjálpast að við að undirbúa aðalrétt og meðlæti, elda matinn og borða hann.

Þegar kemur að búnaði þá er grillið aðalmálið. Margir kjósa gasgrill og í þeim flokki eru Weber grillin mjög þekkt. Hægt er að fá gasgrill í öllum stærðum og gerðum, grill með hellu fyrir sósuna, með teini til að grilla heilan kjúkling, steina til að baka pizzur á og margt fleira. Gasgrillin eru einfaldari í notkun heldur en kolagrillin, en sumir halda því fram að það sé ekki alvöru grillbragð af matnum nema grillað sé með kolum. Kolagrill geta líka verið mjög flott og þægileg í notkun, til dæmis „eggin“ frá The Big Green Egg. Hönnun þeirra gerir það að verkum að hægt er að stýra hitanum mjög nákvæmt. Þau eru til í mörgum stærðum og eru einstaklega falleg. Náskylt grillinu er svo eldofninn en í honum er til dæmis hægt að baka gómsætar pizzur og brauð. Ooni Koda pizzaofninn er gasofn sem er léttur og getur staðið á steinplötunni á vinnnuborði útieldhússins. Þeim sem er alvara með útieldhúsinu fá sér tvö grill eða bæði grill og eldofn!

Hönnun og aðrar græjur

Þú vilt hanna útieldhúsið þannig að það fái sem mesta notkun. Mikilvægt er að hafa vinnuborð og helst barborð með stólum. Þar geta gestir setið og spjallað við kokkinn, fylgst með eldamennskunni og verið plataðir til að taka þátt í henni.

Útieldhúsinnréttingin ætti að innihalda lítinn kæli, grænmetisgeymslu, skápa fyrir krydd og borðbúnað, snaga fyrir grilláhöldin, eldrauðu grillsvuntuna og pottaleppana. Nú fást Röshults útieldhús hjá Eirvík en þau eru samsett úr einingum og þola allskyns veðurfar. Vaskur kæmi sér vel til þess að vinna með matvæli eins og fisk og annað sjávarfang. Kælir úti hefur þann kost að þá myndast meira pláss í kælinum inni. Fyrir utan matinn sem á að grilla ætti útikælirinn að geyma drykki fyrir gesti og þá er gott að staðsetja hann við endann á innréttingunni svo gestirnir komist auðveldlega í hann. Þeir mega ekki verða þyrstir þó þú sért að sýna þeim hæfileika þína við eldamennskuna.

Röshults útieldhús frá Eirvík

Standi til að borða úti getur verið gott að hafa sérstakan borðbúnað fyrir útiveislur. Það eru þá þykkari diskar sem þola meira hnjask, til dæmis diskar úr þykkum leir. Það má líka tengja rafmagn í útieldhúsið svo hægt sé að hafa rafmagnshitara, falleg ljós, útihátalara og jafnvel hrærivélina úti. Fyrir pizzaveisluna er hægt að hnoða deigið úti og henda beint í eldofninn.

Glæsilegt útieldhús umlukið gróðri

Partíið heldur áfram í útiborðstofunni

Hvernig væri að vera sá eini í vinahópnum sem heldur alvöru garðveislur? Þar sem þægindin eru í fyrirrúmi og hægt að gleyma sér úti fram eftir öllu? Alveg eins og í eldhúsi eða borðstofu innandyra eiga borð og stólar heima í útieldhúsinu. Góðir hitalampar eru nauðsynlegir, hvort sem það eru rafmagnshitarar sem festir eru í skyggnið eða stórir gaslampar sem standa sér, eða jafnvel bæði. Það er betra að hafa of marga möguleika á að hita upp útisvæðið en of fáa! Hér á landi er algengast að nota rafmagnshitara. Rafmagnstenglana má líka nota fyrir ljósaseríur til að skapa stemningu og útihátalara til þess að halda partýinu gangandi.

Kannski verður næsta þriggja rétta grillveisla haldin alfarið utandyra.

Takk fyrir að lesa :-)

Garður með lágmarksviðhaldi

Garður sem þarfnast lítils viðhalds er draumagarður margra minna viðskiptavina. Að geta slakað á í heita pottinum án þess að hafa samviskubit yfir beðum troðfullum af arfa eða mannhæðarháu grasi. Væri ekki frábært ef garðurinn þinn væri hannaður þannig að vinnu við hann væri haldið í lágmarki? Og þú fengir þannig meiri tíma til að halda grillpartí fyrir nágrannana eða fara í fótbolta með krökkunum? Flestir vilja eyða tíma sínum í garðinum í afslöppun og tómstundir, ekki vinnu. Ýmsar leiðir eru færar til að minnka viðhald garðsins og mig langar að fjalla aðeins um þær.

Sjálfvirk sláttuvél eða pall úr trefjaefni

Það sem helst dregur úr viðhaldi garðsins er að auka hlutfall af hörðu yfirborði og stendur valið yfirleitt á milli steinsteypu, hellna og trépalls. Ég vil líka benda á að grasflatir geta verið þægilegar í viðhaldi séu þær hannaðar með það í huga. Það sama á við um gróður. Nútímalegar lausnir eru til dæmis gervigras, sjálfvirkar sláttuvélar og trefjaefni á palla. Svo er alltaf mögulegt að einfaldlega ráða einhvern annan til þess að sjá um vinnuna fyrir sig. Í því samhengi getur verið gott að bera saman stofnkostnað og viðhaldskostnað. Pallar og hellur geta kostað sitt og þeim fylgir líka ákveðið viðhald svo það er ekki alltaf besta lausnin að losa sig við allt grasið fyrir pall. Síðan gefur auga leið að litlir garðar þurfa vanalega minna viðhald heldur en stórir.

Partí á pallinum

Trépallar hafa marga kosti og hafa lengi verið vinsælir. Þeir hafa hlýlegt yfirborð sem er fljótt að hitna í sólinni og geta þannig aukið notkun garðsins á heitum sumardögum. Þeir eru líka fljótir að þorna eftir rigningar, bæði vegna þess að rigningin hripar vel niður milli klæðningarborða og síðan hrindir vel varinn viður frá sér bleytu. Trépallar henta því afar vel við heita pottinn. Þar sem fjörug börn eru á ferðinni er mjúkt yfirborð trépallsins mikill kostur og hentar því mjög vel leikja. Trépallar geta verið mjög fjölbreyttir í lögun og formi og mismunandi að stærð. Sumir eru sáttir með pláss fyrir tvo sólstóla á meðan aðrir vilja geta haldið ættarmót á pallinum.

Liturinn getur skipt máli

Trépallar þurfa ákveðið viðhald. Þegar pallurinn er smíðaður skiptir máli að það lofti um grindina, því það kemur í veg fyrir að raki sitji á timbrinu og minnkar líkur á fúa. Gott er að bera á pallinn á eins til tveggja ára fresti. Yfirleitt er notuð viðarvörn með litlu litarmagni, en liturinn minnkar áhrif sólarljóss á viðinn og er eins konar sólarvörn. Ef mikill litur er í viðarvörninni geta slitfletir á palli orðið áberandi. Grái liturinn sem hefur verið í tísku undanfarið fæst með því að leyfa sólarljósinu að upplita pallinn. Gagnvarin fura er algengasta efnið í pallagerð, hún er bæði ódýrust og auðvelt að vinna með hana. Lerki og harðviður eru einnig í boði og að lokum má nefna ýmis konar viðarlíki sem gjarnan er að uppistöðu úr trefjaplasti. Þar sem mikilvægt er að viðhald sé í lágmarki getur plast verið hagstætt en það er yfirleitt gert úr endurunnum efnum.

Rekaviðargrátt lerki eða grjóthart Bangkirai?

Á pall úr furu þarf að bera viðarvörn til þess að verja slitfleti og annað yfirborð. Aðrar timburtegundir þurfa svipað viðhald nema tekin sé ákvörðun um að láta yfirborðið grána. Bæði lerki og ýmsar harðviðartegundir hafa þann eiginleika að gráminn, sem myndast af verkun sólarljóssins, nær aðeins til ysta lagsins. Þannig er yfirborðið grátt en innviðirnir halda sínum eiginleikum. Steypugrái liturinn sem kemur á pallinn á þó ekki alls staðar við og því þurfa þessar timburtegundir oft sama viðhald og furan. Það er auðvelt að lita furuna því hún drekkur vel í sig liti. Greni og lerki, sem bæði teljast til mjúkra viðartegunda, hafa svipaða eiginleika. Lerkið er þó frábrugðið að því leyti að þegar það er sagað lokast æðarnar í viðnum og ver það hann fyrir raka. Ýmsar harðviðartegundir hafa verið notaðar í yfirborð palla, t.d. Bangkirai frá Indónesíu og Masaranduba frá Brasilíu. Einnig hafa eik, mahóní eða beyki verið notuð, en þessar tegundir þarf oftast að sérpanta í gegnum timbursölur. Með því að nota harðvið næst fram óvenjuleg áferð og litir með meiri dýpt þar sem útlit timbursins skín í gegnum viðarvörnina. Þegar unnið er með harðvið þarf að nota sérstök blöð í sagir og bora til að bora fyrir skrúfum og festingum. Ending framkvæmda úr harðviði er gjarnan lengri og viðurinn hefur sérstakan blæ sem tilkominn er vegna sýnilegra æða í viðnum.

www.byko.is

Stórar hellur og grófur sandur í fúgur

Hellulagnir geta auðveldað viðhald og um leið sett mikinn svip á garðinn en steyptar hellur og timbur eru algengustu yfirborðsefnin á dvalarsvæði. Hellur má fá í ýmsum stærðum og gerðum og er úrvalið mjög fjölbreytt. Hellurnar sjálfar þurfa lítið viðhald en það getur þurft að hreinsa yfirborð og fúgur. Einnig getur verið gott að skipta út sandi í fúgum en það er gert með því að hreinsa með kraftmikilli vatnsbunu og sópa svo nýjum sandi í. Því stærri sem hellurnar eru minnkar magnið af fúgum en mestu máli skiptir þó að þær séu fúgaðar rétt. Í stað þess að nota aðeins pússningarsand sem fýkur í burtu þegar hann er þurr, er hægt að nota grófari sand sem þjappast betur í fúgurnar. Þegar fúgur eru hreinsaðar með háþrýstidælu þarf að sanda á eftir, annars getur lífrænt efni úr umhverfinu, lauf, mold og gras, auðveldlega fyllt upp í eyðurnar.

Svo má líka steypa veröndina

Húseigendur geta einnig valið um hellulagðar eða steyptar stéttir. Þeir sem velja að steypa frekar en að helluleggja gera það af mismunandi ástæðum, en ein þeirra er að koma í veg fyrir að mosi og gróður vaxi í fúgum. Með þessu er viðhald í lágmarki því ekki þarf að skafa kanta eða hreinsa úr fúgum eins og algengt er með hellur. Skrautsteypu þarf að sílanbera svo upphaflegt útlit haldi sér. Nú er algengt að nota steypu sem er slípuð og svo eru söguð í hana þenslubil sem mynda mynstur.

www.bmvalla.is

Hringlaga grasflatir eru auðveldastaar

Þó svo að garðsláttur sé í litlu uppáhaldi hjá mörgum þá getur góð grasflöt verið auðveld í viðhaldi. Atriði sem mestu skipta varðandi viðhald grasflata eru halli, lögun og hvernig gróður er valinn og staðsettur við flötina. Ef mikill halli er á flöt getur sláttur verið erfiður og því þess virði að nota léttar sláttuvélar eða vélorf. Auðveldustu grasflatirnar eru hringlaga og lausar við gróður í miðjunni. Á slíkri flöt þarf aldrei að bakka með vélina. Því mýkri sem formin eru og færri skörp horn, því þægilegra er að slá. Ef runnar næst grasflötum eru þéttir að neðan má leyfa grasflötinni að renna undir gróðurinn og sleppa þannig við kantskurð. Gróður í beði á miðri grasflöt kallar á aukið viðhald en einnig getur trjá- og runnagróður á grasflöt myndað skugga sem getur ýtt undir vöxt mosa.

Láttu róbottinn sjá um málið

En til hvers að slá grasið sjálfur þegar þú getur látið vélmenni um það? Mörg fyrirtæki eru farin að framleiða slátturóbota og má þar nefna Honda, Husqvarna og John Deere en tegundirnar eru mun fleiri. Þetta er eins og að vera með Roomba úti í garði. Þeir sem vilja ekki að þurfa að slá grasið í garðinum yfir höfuð ættu líka að skoða möguleikana í gervigrasi. Það hefur vaxið í vinsældum í einkagörðum undanfarið enda hafa gæðin aukist mikið á síðustu tveimur árum. Í dag er hægt að fá fallegt gervigras og augljóslega fylgir þeim mjög lítið viðhald.

Þéttir runnar sem þekja vel

Flestir vilja hafa gróður í garðinum sínum, líka fólk sem ekki vill þurfa að sinna viðhaldi. Til þess að losna við að reita arfa er best að velja þétta runna, til dæmis rifsplöntur, hélurifs og kirtilrifs. Þær laufgast mjög snemma, þekja vel moldina og kom þannig í veg fyrrir að arfi vaxi upp. Best er að planta þeim þannig að beð séu vel þakin. Þá kemst birtan síður að moldinni og við þær aðstæður vex illgresi síður og umhirða beða minnkar mikið.

Að leyfa öðrum að sjá um viðhaldið

Síðast en ekki síst er vel þess virði að skoða kosti þess að láta aðra sjá um viðhald garðsins. Hugsaðu þér að þurfa ekki að lyfta litlafingri en vera með garð í toppstandi allt sumarið! Ég heyrði í honum Brynjari Kærnested hjá Garðlist og spurði hann út í kostnað við að fá þjónustu frá þeim. Hann gaf mér dæmi um 700 fm garð. Sé grasflötin slegin í 7 skipti yfir sumarið kostar hvert skipti 11.780 kr. Heildarkostnaður er þá 82.460 kr. yfir sumarið.

Ef við miðum við að garðurinn sé þrifinn þrisvar yfir sumarið er tímagjald fyrir beðahreinsun 6.076 kr. með vsk. Í meðalgarði taka slík þrif um 15 tíma en sorphirða og akstursgjald er 10.000 kr. Því kostar hver hreinsun 101.140 kr. og kostnaður yfir sumarið er þá 303.420 kr.

Heildarkostnaður við að halda garðinum óaðfinnanlegum allt sumarið er þá 385.880 kr. með vsk. Að láta fagmenn sjá um viðhaldið er kostur sem sífellt fleiri eru að velja.

www.gardlist.is

Takk fyrir að lesa :-)

Garðar fyrir hunda

Hundaeigendur eru oft á þeirri skoðun að erfitt sé að halda garðinum fallegum og snyrtilegum. Heittelskaðir loðboltarnir vilja samt stundum nýta garðinn með öðrum hætti en eigendurnir hefðu helst kosið, róta og grafa og jafnvel naga fínu plönturnar okkar. Er eitthvað annað til ráða en að anda djúpt og vona það besta? Með góðri hönnun er hægt að gera garðinn að paradís fyrir hunda og menn. En hvað myndir þú vilja gera í garðinum þínum ef þú værir hundur?

Hundar hafa ákveðnar grunnþarfir en eru mjög misjafnir eftir tegundum, stærð, aldri og persónuleika. Smáhundur þarf þannig ekki á jafnhárri girðingu að halda og stærri tegundir, sumir hundar hafa gaman af að grafa og róta, gamall hundur vill kannski flatmaga á pallinum með eigendum sínum á meðan yngri hundur vill góða grasflöt til að hlaupa, velta sér og leika með fólkinu sínu og öðrum hundum.

Þegar kemur að yfirborði garðsins þá gildir svipað um hunda, hesta og börn, mjúkt yfirborð eins og gras er bæði þægilegt og endingargott. Og mosinn vex síður þar sem mikið er um hlaup og leiki sem ætti nú að gleðja marga. Sumir kjósa að hafa afmarkað svæði með gervigrasi, sérstaklega þeir sem eru með marga hunda, en nú er hægt að fá mjög gott og mjúkt gervigras. Þegar kemur að salernissvæði fyrir hundinn ætti möl í mýkri kantinum sem auðvelt er að hreinsa að henta best.

Gera þarf ráð fyrir því að hundurinn sé velkominn bæði á svæði þar sem hann getur legið í sólinni og að hann hafi aðgang að stað þar sem hann getur lagt sig í skugga og kælt sig. Þar mætti koma fyrir góðu bæli. Stórar, blaðmiklar plöntur sem þola smá ágang eru þægilegar til að leggja sig undir en svo er líka nauðsynlegt að gera ráð fyrir góðu aðgengi að vatni fyrir hundinn. Falleg skál getur bæði þjónað sem vatnsskál og garðskraut, lítill gosbrunnur eða tjörn eða þá stærri tjörn fyrir þá sem eiga hunda sem hafa gaman af smá baði og vatnsleikjum, ýmsar skemmtilegar lausnir eru til.

Nauðsynlegt er að huga vel að lokun garðsins svo hundurinn sleppi ekki út. Venjulegar skjólgirðingar eru flestar hundheldar og eins geta runnar gert mikið til að loka af. Það má t.d. hugsa sér einfalda netagirðingu með gróðri eða jafnvel netagirðingu staðsetta milli tveggja runnaraða. Ytri röðin gæti samanstaðið af hávöxnum runnum eins og birki og sú innri af fjallarifsi eða öðrum lágvaxnari tegundum. Síðan kæmi netagirðing á milli sem jafnvel mætti fjarlægja síðar þegar runnarnir eru hundheldir. Í dag eru fáanlegar góðar grindur sem jafnvel má klippa niður og búa til ramma í þeim stærðum sem að henta hundi og eiganda sbr. https://www.girding.is/vorur/grindargirdingar. Margir kjósa að hundurinn hafi ekki góða sýn út á göngustíga eða yfir til nágranna ef honum hættir til að gelta á þá sem eru á ferð. Þá er nauðsynlegt að skoða hvernig best er að draga úr útsýni í hæð hundsins og jafnvel dempa hljóð.

Garðurinn þarf þannig að vera öruggur fyrir hundinn. Því þarf einnig að gæta þess að í garðinum séu ekki hlutir sem hundurinn getur slasað sig á, eitraðar plöntur eða plöntur með stórum þyrnum. En hundurinn þarf líka nauðsynlega á hreyfingu og tilbreytingu að halda og margir nefna að hundurinn þeirra sé ólíklegri til að fara að skemma og tæta ef hann hefur nóg við að vera. Þó að ég hafi ekki hannað hundaleiksvæði ennþá þá má hugsa sér alls kyns skemmtileg leiktæki á mjúkri grasflöt, rör, vegasalt og fleira sem tilheyrir hundafimi, frisbí og boltaleiki, feluleiki bak við runna og fleira skemmtilegt.

Það hefur færst í aukana að garðeigendur biðja mig um að gera ráð fyrir hundunum sínum við hönnun garðsins sem er mjög skemmtilegt. Það verður auðvitað að gera ráð fyrir að allir fjölskyldumeðlimir geti nýtt sér garðinn til útiveru. Ég sé fyrir mér að meira verði um hönnun á görðum í framtíðinni þar sem gert er ráð fyrir dýrum og þá ekki aðeins hundum. Til dæmis er orðið töluvert algengt að fólk sé með hænur uppi í sumarbústað, kattaeigendur vilja oft gjarnan geta hleypt köttunum sínum út án þess að þeir fari á þvæling og síðan eru sumir eru með kanínur sem gaman er að gera ráð fyrir við hönnun garðsins. Margir garðeigendur hafa ánægju af því að laða til sín fugla í garðinn með æti og skjóli og þótt þeir eigi sumir ekki dýr sjálfir er skemmtilegt að útbúa góða aðstöðu fyrir fuglana og fá þannig í leiðinni fuglasöng og líf og fjör í garðinn.

Takk fyrir að lesa :-)